“Gebrek aan verlichting en de hoeveelheid lege paden maken het park ’s avonds een plek waar veel vrouwen zich onveilig voelen.”
ZWOLLE – Op een zonnige, klaarlichte dag is het Wezenlandenpark dé plek om je hond uit te laten, hard te lopen of simpelweg te ontspannen met vrienden. Maar zodra de zon verdwijnt, verandert de sfeer echter volledig. Op een paar verlichte paden na is het grootste deel van het park nauwelijks verlicht. “Ik stap hier gewoon de duisternis in”, zegt Elisah (20) terwijl ze vanaf het Provinciehuis het park inloopt.
Nauwelijks mensen, slechts een dodelijke stilte: een beknopte versie van het Wezenlandenpark op vrijdag 6 maart. Samen met haar vriendinnen Noa (20) en Sanne (20) loopt ze door het park om te ervaren hoe het voelt zodra de avond valt.
Het is rustig: geen wandelaars en af en toe iemand op een fiets. Juist die leegte maakt het ongemakkelijk, zegt Noa. “Het voelt hier raar, omdat er zo weinig mensen zijn. Als er iemand met een hond loopt, is dat anders, maar nu weet je niet wie je tegenkomt.” Sanne merkt dat ze automatisch alerter wordt. “Als je twee jongens op een bankje ziet, ga je er al vanuit dat ze iets gaan roepen. Je krijgt bijna een goed gevoel als ze niks zeggen.”
VVD-raadslid Monique Bakker kan zich maar al te goed vinden in het beeld dat de drie meiden schetsen. “In de avond is het hier pikdonker,” zegt ze vanaf het terras van Parkpaviljoen de Wezenlanden. “Hier bij het Parkpaviljoen hangen lichtjes, dus hier omheen is het verlicht. Maar de rest van het park heeft eigenlijk geen verlichting.”
“Maar even dieper het park in om te hardlopen? Dat doe je hier dan niet. Dat voelt gewoon niet fijn.” – VVD-raadslid Monique Bakker
Het gebrek aan verlichting zorgt ervoor dat grote delen van het park ’s avonds worden vermeden. “Je kunt nog langs de straat lopen waar lantaarnpalen staan. Maar even dieper het park in om te hardlopen? Dat doe je hier dan niet. Dat voelt gewoon niet fijn.”
Vrouwveiligheid binnen de gemeente Zwolle
Binnen de gemeente Zwolle wil Bakker meer aandacht voor vrouwonveiligheid, niet alleen in het Wezenlandenpark, maar door de hele stad. “Ik wil dat er met vrouwen en meisjes wordt besproken waar zij zich onveilig voelen en welke maatregelen hun een veiliger gevoel zouden geven.” Volgens haar werd dit in eerste instantie door de hele gemeenteraad aangenomen. Vervolgens stelde zij dat er budget beschikbaar was vanuit het mensenrechtbudget, zodat er concrete maatregelen konden worden genomen, zoals extra verlichting of betere handhaving.
Bakker werd getriggerd nadat een buurtbewoonster in een video van RTV Oost vertelde dat zij ’s avonds door het park moest lopen vanwege werkzaamheden bij het Provinciehuis. Ze was op weg naar de supermarkt. Na gesprekken met vrouwen stelde Bakker tal van vragen aan de gemeenteraad, die volgens haar genoeg aanleiding waren om onveilige plekken in Zwolle aan te pakken.
De reactie van de gemeente en de burgemeester frustreerde haar echter. “In hun beantwoording stond: ‘Bewoners zijn zelf verantwoordelijk om een veilige route te kiezen’. Zijn vrouwen dan eigenlijk verantwoordelijk om niet aangevallen te worden?” Bakker kreeg veel reacties van vrouwen die zich herkennen in het gevoel van onveiligheid. Onder berichten van RTV Oost en haar eigen artikel over het Wezenlandenpark, deelden veel mensen dat het park in het donker geen prettige plek is om te zijn.
Meldpunt
In het laatste debat kondigde de burgemeester aan dat er een duidelijker meldpunt komt waar vrouwen onveilige plekken kunnen aangeven. Dit meldpunt wordt op Internationale Vrouwendag gelanceerd, samen met een plan met concrete maatregelen. Volgens Bakker zijn die plannen mede het gevolg van moties die zij eerder indiende.
Bakker roept vrouwen op om ervaringen te blijven melden. “Meld het bij de gemeente, meld het bij de politie, meld het bij organisaties in de stad. Alleen dan wordt zichtbaar waar het probleem zit.”
Reactie van politie Zwolle
Hoewel incidentencijfers beperkt zijn, tonen meldingen en verschillende onderzoeken dat het onveiligheidsgevoel van vrouwen breed voorkomt. Politiewoordvoerder Marèl van Steenbergen geeft aan dat meldingen vaak toenemen zodra meer mensen buiten zijn. In het Wezenlandenpark melden sportende vrouwen soms dat ze onjuist worden bejegend.
De wijkagent van het park zegt dat er extra surveillance plaatsvindt in de zomer, in samenspraak met de gemeente. “Dat zegt nog niet over een gevoel van onveiligheid. Wat de een als vervelend ervaart, kan voor een ander als onveilig voelen,” aldus Van Steenbergen.
“Als iemand zegt dat ze zich onveilig voelt, moet je dat serieus nemen. Anders ondermijn je die ervaring.” – VVD-raadslid Monique Bakker
Volgens Bakker wordt het gevoel van onveiligheid soms te makkelijk weggezet, omdat er weinig incidentcijfers zijn. “Er wordt dan gezegd: een veiligheidsgevoel is iets anders dan fysieke onveiligheid”, zegt ze. “Maar als iemand zegt dat ze zich onveilig voelt, moet je dat serieus nemen. Anders ondermijn je die ervaring.”
Pointer-kaart en CBS
Onderzoek van Pointer en het AD, waarin vrouwen onveilige plekken kunnen aangeven op de Nederlandse kaart, laat zien dat elf meldingen uit het Wezenlandenpark kwamen. In alle gevallen geven vrouwen aan dat het park vooral in het donker onveilig voelt. Sommige vrouwen vermijden het park ’s avonds of nemen voorzorgsmaatregelen, zoals het delen van hun live-locatie via de telefoon. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) ondersteunt dit beeld: ongeveer 60 procent van vrouwen tussen de 15 en 25 jaar voelt zich weleens onveilig. Vrouwen nemen vaak een andere route om plekken te vermijden die zij als onveilig ervaren.
‘Weinig meldingen betekent niet dat een plek veilig is’
Belangenorganisatie Fairspace, die zich inzet voor veiligere openbare ruimtes, benadrukt dat gevoelens van onveiligheid in openbare ruimtes een breder maatschappelijk probleem zijn. Donkere en slecht overzichtelijke plekken, zoals delen van parken of slecht verlichte paden, spelen volgens de organisatie vaak een rol in dat gevoel van onveiligheid.
Laura Adèr van Fairspace legt uit: “Als je signalen van vrouwen dat ze zich niet veilig voelen niet serieus neemt, neem je eigenlijk een groot deel van de inwoners van je stad niet serieus. Weinig meldingen betekent niet automatisch dat een plek veilig is. Veel vrouwen hebben zo vaak te maken met gedrag dat op het randje van intimidatie zit dat ze het niet altijd melden.”
“Betrek juist de mensen die de ruimte gebruiken bij het ontwerp en de inrichting.” – Laura Adèr
Adèr benadrukt ook dat mensen vaak niet weten wat er met hun melding gebeurt. “Je weet niet of je serieus wordt genomen. Misschien bel je de politie en zeggen ze dat ze niets kunnen doen met een melding over een onveilig gevoel.” Ze wijst erop dat professionele diensten nog niet altijd volledig zijn ingespeeld op het feit dat straatintimidatie en ander grensoverschrijdend gedrag strafbaar zijn. Op 1 juli 2024 is straatintimidatie in Nederland officieel strafbaar gesteld.
Volgens Fairspace wordt het verschil tussen gevoel en daadwerkelijke veiligheid soms verkeerd geïnterpreteerd. “Als je accepteert dat vrouwen zich onveilig voelen, leg je de verantwoordelijkheid bij hen om bepaalde plekken te vermijden. De inrichting van openbare ruimtes kan juist helpen om dat gevoel te verminderen, bijvoorbeeld door betere verlichting, zichtlijnen en meer sociale controle. Bestemmingsplannen worden vaak aan de tekentafel gemaakt. Betrek juist de mensen die de ruimte gebruiken bij het ontwerp en de inrichting.”
‘Ik moet altijd met mijn baas meelopen’
Aan het einde van de middag is het nog rustig rond Park Paviljoen De Wezenlanden. Zodra het donker wordt, verandert de sfeer volgens een jonge vrouwelijke medewerker van het horecabedrijf. Na haar dienst loopt ze nooit alleen door het park naar huis. “Ik moet altijd met mijn baas of een collega meelopen,” vertelt ze. De reden is simpel: in grote delen van het park ontbreken lantaarnpalen. “Het is gewoon donker hier. Dan voelt het wel een beetje grimmig,” zegt ze.
Ook Elisah, Noa en Sanne kiezen het liefst voor de verlichte straten van de stad. “Zolang delen van het Wezenlandenpark onverlicht blijven, kiezen we een andere route,” zeggen ze. Het contrast tussen de levendige, zonnige middag en de donkere, stille avond is groot. Terwijl het park overdag uitnodigt tot ontspanning en sport, verandert het ’s avonds in een plek waar vrouwen hun route aanpassen uit voorzorg, en waar de angst voor ongewenste ontmoetingen voelbaar is.
