Elk jaar gaan er in Nederland zo’n 90.000 mensen met pensioen. Heerlijk, zou je denken. Maar wat doe je als je de wekker niet meer hoeft te zetten, je collega’s verdwijnen en je agenda ineens leeg is? Psycholoog en jurist Hans van der Heijden (66) ging in 2023 zelf met pensioen. Ook hij moest eerst door het ‘grijze niemandsland’ heen. De auteur van Maak van je pensioen een fijne tijd! deelt maandag 21 september in Stadkamer Zwolle zijn adviezen, gebaseerd op honderden uren onderzoek. Hij geeft er een ‘theatercollege’ vol verhalen, humor en praktische voorbeelden.
De bijeenkomst maakt deel uit van de reeks Atelier voor senioren: Veerkracht op Leeftijd. Een initiatief van Gilde Power en Stadkamer voor Zwollenaren van 60 jaar en ouder.
Een lange vakantie
Zes weken met de Spaanse waterhond op de boot naar Friesland. En daarna wekenlang naar Spanje. Zo begon Hans aan zijn pensioen. “Het voelde als een lange vakantie. Maar toen ik thuiskwam in november was het koud en het regende. Wat ga ik nou straks een hele dag doen, dacht ik. Toen kwam het besef binnen. En wist ik ook dat dit onderwerp meer aandacht verdient.”
Hij pakte zijn oude hobby weer op en schreef Maak van je pensioen een fijne tijd!
“Het is een optimistisch boek. Want ik ga uit van positieve psychologie en niet van beperkingen en klachten. Dat zie je ook terug aan de kaft van mijn boek. Geel is de kleur van vreugde. Dus: maak van je pensioen je beste tijd!”
Emotionele verbinding
Zijn boek is opgebouwd uit 5 pijlers, waaronder ‘Vriendschappen en relaties’. Hoe veranderen die als het werk wegvalt?
“Het kan zijn dat jij al een tijdje pensioen hebt en je partner nu ook stopt met werken. Jij hebt inmiddels je eigen routines en afspraken met vrienden, terwijl je partner verwacht dat jullie samen leuke dingen gaan doen. Of jij wordt opeens pensionado. Het belangrijkste is dat je verwachtingen afstemt en dat je dat gesprek blijft voeren “
Zijn er ook verrassende ontdekkingen uit zijn onderzoek gekomen?
“Voor relaties vind ik de meest opzienbarende de acceptatie van kleine uitnodigingen tot verbinding.
Ik zit bijvoorbeeld op de bank te lezen en mijn vrouw kijkt tv en zegt: ‘Goh, dat is een mooi vakantiepark.’ Ik kan verveeld opkijken, geïrriteerd reageren of mijn boek even neerleggen en zeggen: ‘Ja, dat ziet er inderdaad mooi uit.’ Het gaat er niet om dat ze morgen wil boeken. Het is gewoon een kleine uitnodiging tot emotionele verbinding.
John Gottman, Amerikaanse hoogleraar en ‘Einstein van de liefde’, zegt dat in 86% van de gevallen, mensen die een fijne relatie hebben, die kleine uitnodiging accepteren.”
De auteur geeft in zijn boek ook tips over vrienden maken en blijven houden.
“Zeker als je alleen bent zijn vrienden extra belangrijk. Als je pensioneert, vallen bijna alle professionele contacten weg. Van de ene op de andere dag heb je geen collega’s meer. Sommigen zeggen “we houden contact”. Maar in de praktijk komt dat er meestal niet van. Dus als je met pensioen gaat krimpt je sociale netwerk enorm.”
Daar komt volgens Hans nog bij dat je vriendenkring kwetsbaarder wordt. “Je wandelvriendin wordt misschien slecht ter been of je schaakvriend begint te dementeren. Of er is een vriend die de helft van het jaar in Frankrijk woont.”
Koffie heel gezond
Ook in de pijler ‘Fysieke fitheid’ ontdekte Hans tijdens zijn research interessante dingen. “Wist je dat koffie eigenlijk heel gezond is? Wel moet je natuurlijk niet te veel cafeïne binnenkrijgen want daar slaap je slecht van.
En in koffie zit een stofje, dat heet cafestol, wat je slechte cholesterol verhoogt. Maar als je koffiezet met zo’n opschenkfilter dan filter je het meeste er wel uit.”
En Hans verklapt nog iets uit zijn onderzoek.
“Als je een gehoorapparaat nodig hebt, en je gebruikt hem niet, dan verhoogt dat significant de kans op dementie. Als je ouder wordt geven de haartjes in je oren niet meer alle trillingen door waardoor delen van je hersenen niet meer geactiveerd worden. Die worden lui en sterven af.”
Gewoon leuke dingen doen
“Een baan vormt een deel van je identiteit”, weet Hans. Maar als dat wegvalt wie ben je dan nog zonder je baan? En wie is Hans eigenlijk zonder zijn werk als jurist of psycholoog?
“Ik ben Hans van der Heijden, gepensioneerd en ik geef workshops en lezingen over hoe mensen beter kunnen genieten van hun pensioen. Ik heb mijn rol van pensionado geherdefinieerd.”
Maar voelen andere gepensioneerden zich daardoor niet bijna verplicht om ook een functie te zoeken?
“Dat is een van de belangrijkste waarschuwingen”, stelt Hans. “Stap nu niet meteen in allerlei vrijwilligerswerk als je met pensioen gaat. En neem even de tijd om door die grijze zone heen te komen. Om het oude los te laten en het nieuwe te omarmen. Accepteer dat en geniet er ook van.”
Hans pleit er ook voor om die zingeving te relativeren. “Vrijwilligerswerk of op de kleinkinderen oppassen geeft toch weer verplichtingen. Je hele werkzame leven heb je al deadlines en doelen gehad. Ongeveer 30% van de jong gepensioneerden, voelt de druk, die voelt zich gestrest. Maar je bent helemaal vrij, je kan doen wat je wil. Want het hoeft niet allemaal nuttig te zijn. Je mag ook gewoon leuke dingen doen.”
Challenge in plaats van geraniums
Een van de adviezen die Hans geeft is een challenge zoeken. “Bijvoorbeeld op alle vijf de Waddeneilanden gaan vliegeren of alle botanische tuinen afgaan. En als je er na twee geen zin meer in hebt, stop je ermee. Dat is toch heerlijk? Pak je oude hobby weer op of ga een taal leren of reizen als je daarvoor geld hebt. “
Dat gepensioneerden achter de geraniums zouden zitten vindt Hans een triest beeld. “Ik zie krachtige zestigplussers die van het leven genieten, fietsen, reizen en kookworkshops volgen. Eenzaamheid is altijd een risico. Maar de meeste mensen maken van hun pensioen hun beste tijd.”
Laat je verleden los
Volgens Hans zijn pensionado’s over het algemeen heel gelukkig. “Het dieptepunt zit op 47 jaar. Dat is het spitsuur van het leven. ‘Is This All There Is’, zong Doris Day al.”
Boven de 60 zijn mensen volgens Hans het gelukkigst maar zijn er wel steeds meer verlieservaringen. “Dat moet je psychisch wel kunnen verwerken en accepteren. Gemiddeld genomen gaat vanaf 75 jaar de fysieke achteruitgang extra hard. Daarom is mijn advies aan jong gepensioneerden: geniet ervan zolang het nog kan.”
Hans vindt het ook belangrijk om met trots terug te kijken op je loopbaan. “Ook als er teleurstellingen waren zoals een promotie die je miste. Daar kun je nu niets meer aan doen. Dus laat het los. Maak je niet te veel zorgen en neem de tijd om te wennen aan de nieuwe situatie. Want het komt goed!”
De bijeenkomst met lezing is maandag 21 september van 14.00 tot 16.30 uur in Stadkamer Centrum.
Na afloop kun je informatie krijgen over en je aanmelden voor de workshops van Gilde Power.
Meer informatie staat op de website.
