Uit respect voor hun opa’s die als KNIL-militairen dienden in het Koninklijk Nederlandsch-Indisch leger en om het Molukse verhaal door te geven, werd in 2020 de werkgroep Molukkers Zwolle opgericht. Voorzitter Dayenne Beroeatwarin (48) en secretaris Melissa Rahajaän (46) vertellen op het Zwolse Bevrijdingsfestival in de talkshow Molukkers in Nederland over hun gedeelde geschiedenis. Ze hopen dat het verhaal over hun vaderland bij een breder publiek bekend wordt. De redactie van 1Zwolle sprak alvast met beide dames die al sinds de basisschool beste vriendinnen zijn.

“Tijdens Bevrijdingsdag staat in Nederland vooral de Tweede Wereldoorlog centraal. De geschiedenis van de oorlog in de Oost en de Molukkers die naar Nederland kwamen is nog lang niet bij iedereen bekend. Onze opa’s vochten als KNIL-militairen voor Nederland. De manier waarop ze naar Nederland zijn gekomen was niet vanuit vrijheid maar uit verplichting. Het zou tijdelijk zijn”, vertelt Dayenne over de Molukkers die hoopten op hun eigen vrije staat Republiek der Zuid-Molukken (RMS). “Maar hierdoor staan wij hier nu en kunnen wij in vrijheid leven. Die weg is wel voor ons geopend”, vult Melissa aan.

Heftige geschiedenis
Volgens beide vrouwen wordt de Molukse gemeenschap nog te vaak geassocieerd met de treinkapingen uit de jaren zeventig. “Daar moeten we echt eens van loskomen,” vindt Melissa. “Er wordt vergeten dat de Molukkers voor Nederland hebben gevochten.” De teleurstelling was groot toen de Nederlandse overheid de beloofde steun voor een Molukse vrijstaat niet waarmaakte. “Maar de pijn die zij hadden is niet van ons. Wij hebben de keuze om hier in vrijheid te leven,“ stelt Dayenne.

Werd er vroeger thuis veel over de geschiedenis gesproken? “In het begin dachten veel Molukkers dat ze terug zouden keren,” weet Melissa. “Toen dat niet gebeurde, zei mijn opa: we moeten er hier het beste van maken, dit is nu ons thuis.” Zelf bezocht ze de Molukken: “Het is prachtig. Je voelt je roots in alles – de mensen, de cultuur. Dan denk je meteen aan je grootouders en voel je je thuis.”

Toch kwamen niet alle verhalen bij hun familie meteen naar boven. “Als kind hoorden we vooral de mooie herinneringen,” zegt Dayenne. “Maar later werd duidelijker hoe zwaar het leven voor veel Molukkers was, zoals strenge opvoeding, trauma’s, spanningen en drankverslaving. Nu heb je begeleiding bij oorlogstrauma’s en opvang voor militairen maar dat had je in die tijd nog niet.” “Er werd veel verzwegen,” voegt Melissa toe. “Ze kwamen hier aan en belandden in voormalige joodse werkkampen waar je met elkaar op een kluitje zat. Ze wisten niet wat zich daar vroeger had afgepeeld, dat hoorden ze later. Wel gingen er verhalen rond dat het er spookte en ze treinen hoorden denderden die er al lang niet meer reden.“

Bij Dayenne thuis werd er veel gepraat over de Molukse geschiedenis. “Mijn vader was een fanatieke RMS ‘er. Hij staat echt voor de Molukse vrijstaat en was er heel actief mee. Vroeger riep ik ook wel dat ik me ging vastketenen aan de Indonesische ambassade en protesteren want zo was ik opgevoed. En die treinkaping was eigenlijk niet goed maar ik snapte de woede en frustratie wel. En dan word je ouder en denk je: gaat die Molukse staat er ooit nog komen en willen de mensen op de Molukken dat wel?” Dit jaar reist ze voor het eerst met haar gezin naar de Molukken. “Daar heb ik lang op gewacht.”

Actief voor tweede generatie
De werkgroep heeft inmiddels concrete resultaten geboekt. In 2023 kregen de graven van Molukse KNIL-militairen een bijzondere status van de gemeente. Op begraafplaats Bergklooster werd een monument geplaatst, waar ook een herdenking plaatsvond. Maar daar stopt het niet. “Dit is niet het eindstation want de geschiedenis houdt veel meer in”, onderstreept Dayenne. “We willen het verhaal levend houden. Bijvoorbeeld door scholen te betrekken bij het monument en het te adopteren zoals dat ook bij andere monumenten gebeurt.”

Daarnaast richt de werkgroep zich op de tweede generatie omdat de eerste generatie inmiddels sterk is uitgedund. “We willen een plek creëren waar mensen samenkomen en verhalen kunnen delen. Want we merken dat ze steeds meer naar elkaar toetrekken. Er zijn plannen om activiteiten te organiseren vanuit de Molukse kerk in Holtenbroek.”

Wat betekent vrijheid eigenlijk voor Dayenne en Melissa?

“Dat ik kan gaan en staan waar ik wil en dat iedereen mij respecteert zoals ik ben”, stelt Dayenne. Ze groeide gelukkig op in een omgeving waar ze zich veilig voelde. “We zaten op een basisschool waar veel Molukse kinderen zaten en kregen ook onderwijs over eigen taal en cultuur en de Molukse geschiedenis. Wat grappig is, dat ik laatst een oud klasgenootje sprak dat nooit begreep waarom wij twee keer per week uit de klas werden gehaald. Wij kregen dan les in bijvoorbeeld koken en zingen. “
Dodenherdenking heeft voor Dayenne altijd een persoonlijke betekenis. “Mijn vader zei altijd: jouw opa heeft ook in de oorlog gevochten.”

Melissa herkent zich daarin. Wel herinnert ze zich dat haar grootouders vroeger anders bekeken werden. “Ik moest dingen voor ze aanwijzen omdat ze de Nederlandse taal niet konden spreken. Ze werden soms behandeld zoals vluchtelingen nu.”

Malu Hati en zichtbaarheid
Met de talkshow 75 jaar Molukkers in Nederland hopen Dayenne en Melissa dat het Molukse verhaal bekender wordt, ook in het onderwijs. “Keti Koti is bijvoorbeeld veel bekender”, merkt Melissa op.

“Het is vooral belangrijk dat wij blijven vertellen dat veel Molukkers voor het Nederlandse leger hebben gevochten en dat onze opa’s en oma’s daarin erkend worden”, benadrukt Dayenne. “Twee weken geleden gaven we een presentatie voor een netwerkorganisatie. Daar zat ook een man in van een jaar of zestig die vroeg of wij een soort asielzoekers waren. Hij zei later dat hij zich schaamde dat hij nooit geweten had dat de Molukkers in Nederland KNIL- militairen waren geweest. Ik dacht: hoe zichtbaar zijn we dan? Maar dat is ook wel een beetje wat ons typeert als Molukse gemeenschap. Dat hele nederige, bescheiden en beleefde gedrag noemen wij malu (schaamte) hati (jezelf). Zo van: doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg”, verklaart Dayenne.

“De Molukse militairen zijn eigenlijk allemaal oneervol ontslagen toen ze in Nederland aankwamen en moesten het hier maar zien te rooien. Hun schaamte was dat hun trots hun werd afgenomen. Ik denk dat dit gevoel wel aan veel Molukkers zit vastgekleefd. Als we maar op die achtergrond blijven. “
Dayenne en Melissa zijn een voorbeeld van de derde generatie in Nederland die daar geen genoegen meer mee neemt en opstaat. “Dat gebeurt al steeds meer”, weet Melissa. “Molukse meiden die boeken schrijven over onze geschiedenis. En die de vrijheid nemen om zich wél uit te spreken.”

De Indië herdenking op 15 augustus wordt in Zwolle al goed herdacht maar dat mag van Dayenne en Melissa nog wat prominenter. “Ik vind wel dat wij als Molukse en Indische gemeenschap onze rol daarin moeten pakken. Ondanks dat we eigenlijk niet zo zijn. Ga met elkaar het gesprek aan.

En op 5 mei vind ik dat wij ook aanwezig moeten zijn. Het is niet ónze bevrijding, maar onze grootouders maakten wel deel uit van die oorlog. Dankzij hen kunnen wij hier in vrijheid leven.”

Vanuit de werkgroep Molukkers Zwolle komen Melissa Rahajaan, Nico Konjanan en Dayenne Beroeatwarin op 5 mei vertellen over 75 jaar Molukkers in Nederland. De talkshow vindt plaats op dinsdag 5 mei tijdens het Bevrijdingsfestival in het Wereldpaviljoen van Park de Wezenlanden van 15.15 tot 15.45 uur.

Wie meer wil weten over de werkgroep Molukkers Zwolle kan bovenstaand filmpje bekijken.