Welke verborgen geschiedenis schuilt er achter die opvallende straatnamen, gevels en plekken van Zwolle? Omdat straatstenen niet kunnen praten, ging de redactie van 1Zwolle zelf op onderzoek uit.
De trotse pauw die aan de gevel hangt boven de kapsalon aan de Sassenstraat 51 heeft nogal wat meegemaakt. Hij verwijst naar Hotel De Pauw waar in 1677 een herberg en stalhouderij zat. Hier konden reizigers overnachten. En in de stalhouderij was er plek voor hun paarden en rijtuigen. De familie Tenthof speelde later een belangrijke rol in de exploitatie van De Pauw.
In oude documenten wordt de plek al in 1677 genoemd als ‘De Gulden Pauw bij de Sassenpoort’. Lenart van Stendel was toen de uitbater. Een logement was in die tijd veel meer dan een hotel zoals we dat nu kennen. Reizigers konden er overnachten, eten en hun paarden en wagens stallen. De keuken van het hotel stond goed aangeschreven.
Paardenhandel en de familie Tenthof
In de 19e eeuw groeide De Pauw uit tot een belangrijke ontmoetingsplek voor paardenliefhebbers en handelaren. Vooral onder de familie Tenthof beleefde het logement een bloeiperiode, blijkt uit historische informatie op de site van Tenthof van Noorden.
Rond 1820 kwam De Pauw in handen van Jan Tenthof. Vanaf 1847 woonde en werkte ook logementhouder en paardenkenner Teunis Tenthof er. Hij speelde een belangrijke rol in de paardenhandel die zich rond De Pauw afspeelde. Vooral de vrijdag was een drukke dag. Boeren uit de omgeving kwamen met hun paarden en wagens naar Zwolle. En de stallen van De Pauw stonden dan vol. Ook handelaren uit binnen- en buitenland kwamen naar de stad om paarden te kopen.
Teunis Tenthof bemiddelde tussen boeren en handelaren. Buitenlandse handelaren in luxepaarden verbleven in De Pauw. Omdat Tenthof Frans en Italiaans sprak, trad hij regelmatig op als tolk. In de koffiekamer van het hotel werd ondertussen uitgebreid over paarden onderhandeld en gesproken.
Hoe druk het kon zijn, blijkt uit een Zwolse herinnering uit 1951. Op de drukke vrijdagen stonden de wagens volgens die beschrijving soms in dubbele rijen, van de Sassenpoort tot aan de Schoutensteeg.
De Pauw was daarmee meer dan alleen een hotel. Het logement vormde in die tijd een belangrijke ontmoetingsplek en speelde een rol in het sociale én economische leven van Zwolle.
Houten pauw komt tot leven
De naam De Pauw kreeg vroeger letterlijk een gezicht aan de gevel. Een houten pauw keek vanaf het pand uit over de Sassenstraat voor het logement. Waarschijnlijk verscheen de vogel in de bloeiperiode van De Pauw. In die tijd gaven deftige herenhuizen met een naam cachet aan de Sassenstraat.
Maar de houten vogel kreeg het in de loop der jaren zwaar te verduren. In 1953 schreef de Zwolse Courant dat de pauw door ouderdom in slechte staat was geraakt. En uiteindelijk zelfs van zijn platform was gevallen. Alleen de twee poten bleven achter. De krant vroeg zich af wie de vogel weer tot leven kon wekken.
Die wederopstanding kwam er uiteindelijk. In de jaren negentig verscheen opnieuw een houten pauw aan de gevel. Ook deze opvolger bleek niet bestand tegen de tand des tijds. Weer en wind kregen vat op het hout en in 2001 was een grondige restauratie nodig. Daarbij werd een groot deel van het houtwerk vervangen.
In 2023 verdween de pauw opnieuw van zijn vertrouwde plek. Dit keer voor restauratie. Inmiddels is de vogel weer terug aan de gevel.
Jonkheer levensmoe in De Pauw
De oude kranten laten zien dat er zich in De Pauw heel wat afspeelde. Zo beschreef de Zwolse Courant ook het opmerkelijke verhaal van een jonkheer die er in 1775 verbleef. Hij was aan lagerwal geraakt, berooid en had al dagen niets gegeten. In het hotel vroeg hij enkel om een korstje kaas en roggebrood. Uiteindelijk deed de man op zijn kamer een poging zichzelf van het leven te beroven. Hij overleefde het en werd later door de autoriteiten verhoord. Hij was naar zijn eigen woorden “geheel buiten sig selven of van sijn verstand geweest”.
Ook de paardenwereld liet er zijn sporen na. In De Pauw kwamen liefhebbers bijeen. Er werden plannen besproken die uiteindelijk bijdroegen aan de oprichting van een vereniging voor de verbetering van het paardenras in Overijssel. Zelfs de harddraverij (paardenrace-red.) wereld gebruikte het hotel als ontmoetingsplek.
Van paarden en koetsen naar auto’s
Aan het einde van de 19e eeuw veranderde het straatbeeld. De auto deed zijn intrede en de rol van de stalhouderij nam langzaam af. De glorietijd van De Pauw als centrum van de paardenwereld was voorbij.
Het gebouw kreeg daarna verschillende functies. Rond 1890 werd De Pauw verkocht. Daarna bleef het nog enige tijd als hotel functioneren. Een historische terugblik vermeldt dat de familie Zwartjes van ’t Nijenbeeke het hotel overnam en het pand verbouwde. Uiteindelijk verdween de hotelfunctie en werd het pand in 1951 een kleermakerij van de heer Helderman. Sinds 1996 zit Cleo Hairfashion in het pand. Maar de naam De Pauw bleef verbonden aan deze plek bij de Sassenpoort.
Toeristen en Zwollenaren die nu door de Sassenstraat lopen kunnen zich bijna niet meer voorstellen dat hier ooit paarden werden verhandeld. Of dat er koetsen stonden te wachten. En reizigers aan het einde van hun tocht het hotel binnenstapten. Voor een heerlijke maaltijd en een overnachting. Alleen die trotse pauw daarboven kan het zich misschien nog herinneren..
