Het eerste burgerberaad in Zwolle is door deelnemers en betrokkenen overwegend positief ervaren. Dat blijkt uit een evaluatie van de Rekenkamer Zwolle. Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat veel betrokken er meer van hadden verwacht.

In maart 2022 besloot de gemeenteraad van Zwolle te experimenteren met nieuwe vormen van lokale democratie. Eén van deze vormen was een burgerberaad. Bij een burgerberaad wordt een representatieve groep inwoners geloot die zich buigt over een maatschappelijk vraagstuk. In het eerste Zwolse burgerberaad is aan de geselecteerde 120 inwoners van Zwolle gevraagd om de volgende vraag te beantwoorden: ‘Hoe wordt Zwolle opeen eerlijke manier klimaatneutraal voor 2040?’. De 32 adviezen van het burgerberaad zijn in juni 2024 aan de gemeenteraad overhandigd. Sindsdien is de gemeente bezig met de opvolging van een selectie van de adviezen. De rekenkamer Zwolle heeft het burgerberaad geëvalueerd. “In elk geval waren er veel mensen in Zwolle betrokken bij het burger beraad: belangstellende en ingelote inwoners, organisatoren, ambtenaren, raadsleden en uiteindelijk het college. Als rekenkamer zochten wij alle betrokkenen na anderhalf jaar weer op.” stelt Dirk Jan Droogh voorzitter van de Rekenkamer Zwolle

Burgerberaad positief ervaren
De rekenkamer Zwolle concludeert dat de gemeente Zwolle serieus aan de slag is gegaan met de opzet van het burgerberaad. De gemeenteraad ging akkoord met het ontwerp. De loting van deelnemers was zorgvuldig. Voor veel deelnemers, gespreksleiders en ambtenaren was het burgerberaad een positieve ervaring. Deelnemers hadden het gevoel invloed te hebben op het proces van het burgerberaad. Het beraad leidde bij deelnemers tot meer betrokkenheid bij het onderwerp en de politiek. Ook zijn er adviezen uitgebracht die zijn overgenomen door het gemeentebestuur.

Gevoel geen invloed te hebben
Volgens Ipsos I&O lijkt het erop dat het democratische doel onvoldoende is gecommuniceerd bij betrokkenen. “Het beraad was voor velen geen democratisch experiment, maar een concreet instrument waarvan een
tastbaar resultaat werd verwacht. Voor de meeste betrokkenen lijkt ‘invloed geven’ ook pas concreet te worden als adviezen daadwerkelijk worden overgenomen. Door adviezen die als onhaalbaar, onrealistisch of “doen we al” worden bestempeld, verdampt het gevoel van invloed, hoe goed het proces ook was.”

Kritiek
Er zijn volgens de rekenkamer ook lessen te leren uit dit eerste burgerberaad. Zo maakte de brede vraagstelling meer achtergrondinformatie nodig dan gedacht, waarmee veel extra tijd nodig was. Ook was het voor inwoners die kritisch staan tegenover een lokale klimaataanpak, soms moeilijk gehoord te worden tussen de vele voorstanders ervan. En vooral voor jonge deelnemers bleken vijf hele zaterdagen een wel erg grote tijdsbelasting, waardoor sommigen afhaakten.

De rekenkamer adviseert voor eventuele volgende burgerberaden het volgende:

Communiceer duidelijk naar betrokkenen wat het beoogde doel is.
Zorg voor een heldere verdeling van taken tussen de raad en het college. Laat de ambtelijke organisatie vanaf het begin aansluiten.
Houd rekening met een verdeling van (eventuele) verschillende meningen van deelnemers.
Geef vooraf duidelijke kaders mee over wat kan en mag.
Stem het moment van publicatie van de adviezen af op de beleids- en begrotingscyclus van de gemeente.
Zorg voor een vooraf uitgedachte aanpak voor opvolging en communicatie naar deelnemers en de hele stad.