De Smartlap: een vaak wat spottende benaming van het sentimentele levenslied. In Zwolle is het al 34 jaar reden voor een festival. Wat maakt het evenement zo populair en wat staat bezoekers zaterdag 7 november te wachten in Schouwburg Odeon? Organisator Ilse Horstman sprak met 1Zwolle over het Smartlappenfestival met de vaste slogan: Janken mag. Lachen ook.
Ilse Horstman is al 15 jaar actief voor het festival en begon er ooit als presentatrice. Twee jaar geleden dacht ik: er moet nu een andere kop op dat podium,” lacht de organisator.
Het Smartlappenfestival is elk jaar weer snel uitverkocht. “Het publiek is heel divers maar meestal wel veertig plus”, ziet Ilse. Dat de jongere generatie vaak niet meer weet wat een smartlap is verbaasd haar niet. “Ik denk dat een smartlap ook wel verwisseld wordt met het idee dat het Nederlandstalig is en een beetje piratenmuziek. Iedereen kent het nummer ‘De Engelbewaarder’. Maar als je het origineel in smartlappenvorm hoort, spreekt dat jongeren nu niet meer aan. Want eigenlijk is een smartlap super traag.”
Met vliegtuigjes gooien en verschrikkelijk aftandse beker
De traditionele smartlap gaat over verdriet, verderf en de dood en is volgens Ilse heel erg met een ‘snik’. Maar wie denkt dat het Smartlappenfestival een trieste en trage bedoeling is komt bedrogen uit. Want dat staat bekend als een hilarische avond. “Maar die twee liggen ook heel dicht bij elkaar natuurlijk. Net als het leven en de dood”, stelt Ilse. “Daar zit maar een seconde of een dun lijntje tussen. En ik denk ook dat dat een leuke tegenhanger is. Je mag ook om jezelf lachen en er mag humor in een liedje zitten. We zorgen ook altijd wel voor gekke elementen tussendoor.”
Er wordt altijd gestemd met een publieksjury voor een eerste, tweede of derde prijs. Iedereen heeft een boekje met een stemformulier. En daar mag je ook dit jaar weer een propje of een vliegtuigje van maken en op het podium gooien. Bezoekers wordt gevraagd om dit keer in een blauwwitte outfit te komen. “Zodat we de saamhorigheid stimuleren en het theater wordt omgetoverd tot één feestelijk blauw-wit geheel. Wie de mooiste outfit heeft in deze Zwolse kleuren kan ook een prijsje winnen.”
Er doen 12 deelnemers mee aan het festival. En een groot zangtalent hebben is geen voorwaarde. “We kijken wie het volgens het publiek het leukste, beste en gekste gedaan heeft. Vaak springt daar wel een overtuigende kandidaat uit. En die krijgt echt een verschrikkelijk aftandse beker. Die je eigenlijk ook niet eens wilt”, grijnst Ilse.
Uiting van je eigen geluk en sores
Wat heeft Ilse zelf met de smartlap? “Ik houd van gekke muziek en het is ook een uitingsvorm van je eigen geluk en sores. En als je dat weet te verwoorden met een melodie, is dat heel krachtig. Iedereen zingt nog steeds uit volle borst soms Hazes mee. En ik denk ook echt dat het de mens kan helen omdat het herkenbaar is. En dat het helpt om het leven een beetje door te komen.”
Het publiek zingt tijdens het Smartlappenfestival ook vaak mee. “We hebben een openingsmedley van oud-deelnemer Henk Siebe. Hij heeft al regelmatig het Smartlappenfestival gewonnen. En hij weet heel goed hoe je een smartlap moet schrijven. Want het is een voorwaarde dat de tekst zelf geschreven moet zijn. Het mag overigens wel op een bestaande melodie gezongen worden.”
Om het publiek alvast op te warmen worden refreintjes van bekende smartlappen meegezongen. Deelnemers kunnen ervoor kiezen een tekst te laten meelopen op een projectiescherm. “Mensen vinden het heel leuk om mee te zingen. We proberen ervoor te zorgen dat het niet alleen iets is om naar te kijken, maar je er ook onderdeel van bent. “
Reüniegevoel en ook vals zingend winnen
“We hebben een redelijk vast publiek en vaste deelnemers. En die beleven allemaal een reüniegevoel,” verklaart Ilse de populariteit van het festival. “We zijn ook altijd uitverkocht.”
“En ik denk dat het publiek het heel erg waardeert dat daar mensen op het podium staan die zeven minuten in beeld zijn en die daar soms echt maanden op hebben gerepeteerd. Die druk zijn geweest met choreografieën oefenen en tekst leren. Er hangt lol van af, maar je wil ook dat het slaagt. En ik denk dat het publiek dat heel erg voelt. We hebben ook wel eens een deelnemer gehad, die was totaal zijn tekst kwijt. En toen heeft de zaal het gewoon opgepakt. Het publiek is ook heel warm en open.”
“De meest vals zingende heeft wel eens gewonnen. Dat kan als je daar vol overgave staat en je alles geeft. Het hoeft ook niet perfect te zijn he, want het is geen talentenjacht.” Ilse heeft in de loop der jaren al heel wat voorbij zien komen. “Er zijn acts die gaan over de politiek. Maar we hebben ook al wel caravans op het podium gehad. Het is heel divers en laagdrempelig. En dat is ook een beetje de humor.”
Afterparty en verlotingen
Voor Ilse is het bijna onmogelijk om 1 ding te noemen dat ze het mooiste vond van het smartlappenfestival. “Het zijn zoveel dingen. Zoals dat de deelnemers achter de schermen zo genieten en met elkaar nog even de gitaar pakken. En achter nog hun hele eigen feest hebben.”
En natuurlijk zijn er geheel in jaren tachtig stijl weer de verlotingen in de pauze. Je kunt lootjes kopen. Er staat een gigantische tafel met prijzen. “En we hebben al een keer een laptop kunnen weggeven aan iemand. Het werd ontvangen alsof ze 100.000 euro hadden gewonnen. Zo superblij waren ze”, lacht Ilse. “En dan hebben we nog de afterparty.”
Elk jaar gebeurt er wel weer iets hilarisch. “Vorig jaar hadden we hoofdsponsor Roveq en iedereen kreeg bij de entree een doos tissues. Je kon natuurlijk wel raden dat die dozen opengingen en dat er wat van het balkon viel. Het concept is eigenlijk al 34 jaar hetzelfde. Maar omdat het een goed concept is denk ik dat we het daarom ook zo houden.”
Jacques Herb en thuiskomen
Volgend jaar is de 35ste editie en wil de organisatie groot uitpakken. “Bij het dertigjarig jubileum hadden we Jacques Herb geregeld omdat het lied ‘Manuela’ op het festival altijd wel ergens terugkomt. Ik dacht toen hoe leuk is het als hij het zelf zingt.” Voor volgend jaar is de organisatie nog op zoek. “Want artiesten die de echte zwartlap vertolken, die drogen ook op.”
Voor mensen die nog nooit naar het Smartlappenfestival zijn geweest, kan het volgens Ilse gek genoeg voelen als thuiskomen. “Dat weet je niet als je binnenkomt. Maar iedereen heeft eigenlijk hetzelfde doel. En dat is een leuke avond met elkaar beleven. Zowel de gasten, deelnemers als de techniek. We proberen echt een saamhorigheidsgevoel te creëren. In tijden waarin we bang zijn om elkaar te verliezen, denk ik dat die behoefte er ook wel is.”
Voor de volgende 35ste editie volgend jaar kunnen mensen zich weer aanmelden via: theatersmart@gmail.com
