De Oekraïense zangeres Yana Popova treedt dit jaar voor het eerst op tijdens Bevrijdingsdag in Zwolle. “En dat is een grote eer voor mij”, vertelt ze aan de redactie van 1Zwolle. Afkomstig uit een land in oorlog betekent 5 mei heel veel voor haar. “Deze dag geeft mij hoop. Ik beleef hem op mijn eigen manier en ik wacht ook voor mijn land op deze dag.“
“Bevrijdingsdag staat voor leven en voor het besef dat het goede uiteindelijk van het kwade overwint. Dat alles wat slecht is, eindigt en plaatsmaakt voor iets goeds, iets beters en lichts.”
Vrijheid betekent voor haar meer dan de afwezigheid van grenzen. “Het is eerlijk zijn tegenover mezelf binnen die grenzen. Het is een staat waarin je kunt kiezen — niet vanuit angst, maar vanuit liefde en respect voor jezelf. Het is het recht om te voelen, te denken, te spreken en te leven zoals jouw ziel het aangeeft. Zelfs wanneer de verwachtingen en meningen van anderen luid zijn.”
“Vrijheid is wanneer je innerlijke waarheid sterker klinkt dan de eisen van buitenaf,” vervolgt ze. “Maar vrijheid is voor mij ook verantwoordelijkheid. Het betekent dat je je keuzes niet afschuift op omstandigheden of anderen, maar erkent: mijn leven is het resultaat van mijn beslissingen.”
Dank je wel Nederland
Yana woont nu drie jaar in Nederland en ze voelt zich hier vrij. “Net zoals ik me vrij voelde in mijn thuisland. In mijn dagelijks leven ervaar ik geen beperkingen in de dingen die voor mij belangrijk zijn.
Tegelijkertijd merk ik dat er soms nog een behoefte is aan meer duidelijkheid — om beter te begrijpen wie we hier zijn en op welke rechten we kunnen rekenen. Dat gevoel van zekerheid is voor mij nog in ontwikkeling.
Maar ondanks dat voel ik dat ik hier de ruimte heb om te groeien — als moeder, als mens, en in mijn muziek. En voor mij betekent vrijheid ook dat je die ruimte hebt: om je tijd te gebruiken, om jezelf te ontwikkelen en iets moois op te bouwen voor jezelf en je familie.”
De vraag waarin dat verschilt ten opzichte van haar leven in de Oekraïne vindt ze een moeilijke vraag om te beantwoorden.
“Het is hetzelfde en tegelijk ook weer heel anders — het hangt ervan af hoe je ernaar kijkt. Thuis had ik stabiliteit: een huis, alles was vertrouwd. Mijn familie, mijn vrienden en mijn dagelijkse leven. En op een bepaald moment werd dat mij ontnomen.
Veel Oekraïners zijn tijdens de oorlog naar Nederland gekomen omdat het thuis niet meer veilig was. Dat is het pijnlijkste — en het blijft iets wat je elke dag raakt. Wanneer je het nieuws kijkt en je ziet hoeveel levens volledig zijn veranderd.
We zijn hier gekomen op zoek naar veiligheid en stabiliteit. Veiligheid voel ik hier volledig. Stabiliteit hebben we stap voor stap opnieuw opgebouwd.
Ik ben dankbaar voor de steun van de Nederlandse overheid. En voor de mensen om mij heen die mij hebben gedragen in een kwetsbare periode en mij hebben geholpen om mijn leven opnieuw vorm te geven en me weer gelukkig te voelen.”
Yana merkt op dat ze graag iets wil vertellen dat voor haar persoonlijk heel belangrijk is. “Dat is het project ‘Dyakuyu Nederland’, (Dank je wel Nederland) want dat heeft voor mij als artieste in Nederland echt deuren geopend. In dit project heb ik vijf bekende Nederlandse liedjes (waaronder ‘Zeg me dat het niet zo is’ van Frank Boeijen-red.) naar het Oekraïens vertaald. Zo kunnen we allemaal genieten van dezelfde mooie melodieën, maar in onze eigen taal.
Met deze liederen ben ik te gast geweest bij TV Oost en TV MAX, ze zijn uitgezonden op radiostations en in het stadsmuseum en het Stadstheater van Kampen. In Arnhem mocht ik bijdragen aan de herinneringen Market Garden. Daar zong ik samen met het Arnhems Promenade Orkest tijdens deze herdenking in de grote kerk.”
Wat ze van Zwolle vindt? “Een prachtige stad. Ik kom hier vaak met mijn familie”, vertelt de zangeres. “Zowel voor optredens als in het weekend om gewoon te wandelen. Het ritme van de stad, de schoonheid en de sfeer blijven we bewonderen.”
Transformatie
Je hebt je leven in de Oekraïne moeten achterlaten. Hoe heeft dat jou veranderd als mens en als artiest?
“Als mens heeft dit mij veranderd vanaf de allereerste dag van de oorlog. En ik ga nog steeds door verschillende fasen van transformatie. Soms voelt het alsof ik mezelf telkens opnieuw leer kennen”, vertelt de zangeres. “Ik ben sterker geworden, zelfverzekerder, en ik ben meer gaan zien en meer gaan waarderen. Als artieste heeft het mij nieuwe mogelijkheden gegeven en mij ook bevestigd in de richting die ik kies en in alles wat ik doe.
Ik ben dankbaar voor de mensen die ik onderweg tegenkom, die mij helpen om mij verder te openen en te groeien — zowel als mens als artiest.”
Natuurlijk zijn er ook moeilijke momenten. “Ik mis vooral mijn familie en de vertrouwde momenten met hen, zoals onze feestdagen en het gewone, dagelijkse contact.
Deze oorlog heeft mij tijd met mijn familie ontnomen. Belangrijke mensen heb ik zelfs niet kunnen begraven. Dat is iets wat pijn blijft doen en heel moeilijk is.”
Gave om mensen te raken
In haar werk verbindt Yana emotie, verhaal en culturele identiteit. Ziet ze muziek als een manier om verhalen over vrijheid te vertellen?
”Absoluut”, antwoordt de zangeres stellig. “Ik geloof dat elke vorm van creativiteit — zoals dans, schilderkunst of muziek — een vorm van vrijheid is: vrijheid van expressie, van gedachten en mening. Alles wat bij mensen emoties oproept, is in wezen vrijheid. Het is bijzonder om dat te beseffen, maar ook een grote verantwoordelijkheid. Omdat je een soort gave hebt om mensen te raken, hun ziel te bereiken en hen soms te laten nadenken over dingen waar ze in hun dagelijks leven misschien niet bij stilstaan.”
Wanneer Yana na haar optredens applaus krijgt voelt ze zich echt gelukkig. “Alsof ik op mijn plek en vrij ben. Dan begrijp ik dat ik mezelf heb kunnen uitdrukken, en dat mensen mij hebben begrepen en gehoord.
Ik hoop dat mensen na mijn optreden echt vreugde ervaren. Mensen zeggen vaak dat ze kippenvel krijgen, dat hun hart sneller begint te kloppen en sommigen moeten zelfs huilen — afhankelijk van welk stuk ik uitvoer.
Wat mij doet geloven dat muziek geen taalbarrières kent, is dat mensen, ook zonder mijn taal te begrijpen, dezelfde emoties voelen wanneer ik in het Oekraïens zing,” weet Yana. “Het is iets heel dieps, iets dat zelfs op fysiek niveau wordt gevoeld. En natuurlijk kan dat mij alleen maar gelukkig maken.”
Nooit je vrijheid verliezen
Je gaat 5 mei in Zwolle zingen. Wat hoop je dat mensen meenemen na jouw optreden?
“Het is dankbaarheid. Ik ben dankbaar en ik hoop dat mensen hier ook over nadenken — over elke dag, over alles wat er is, en over iedereen die naast ons staat.
Het is belangrijk om tijd, mensen en het leven zelf te waarderen. Je moet dit leven volledig inademen, en bij elke uitademing alleen goedheid meedragen”, omschrijft de zangeres poëtisch.
“Ik wil gewoon gehoord worden, met mijn hele ziel samensmelten met elke luisteraar en in dat moment samen gelukkig zijn. Want ondanks dat we allemaal verschillend zijn, zijn we hier samen. We luisteren naar dezelfde muziek, ervaren dezelfde schoonheid. Dat betekent dat we niet alleen zijn. En dat is iets heel moois.”
Als jij één ding zou mogen meegeven over vrijheid aan het publiek, wat zou dat zijn?
“Je mag het nooit verliezen — het besef dat je altijd je rechten en je mening moet durven verdedigen. Leven en vrijheid zijn het meest waardevolle wat we hebben. Er is geen tweede leven en geen tweede moment.
Het is belangrijk om jezelf lief te hebben en te accepteren, anderen te respecteren en mensen te behandelen zoals je zelf behandeld wil worden. Bijna niemand zou voor zichzelf oorlog, gevaar, stilte of angst kiezen. Als iedereen zo zou denken en leven, zou er veel minder lijden zijn. Het begint bij jezelf. Jij bent het voorbeeld — dus wees een goed voorbeeld voor anderen.”
Zangeres Yana Popova treedt op 5 mei op van 14.30 tot en met 15.00 uur bij het Wereldpaviljoen in Park de Wezenlanden in Zwolle.
