Het aantal geregistreerde afvaldumpingen in Zwolle is na de invoering van Diftar bijna verdubbeld. Dat blijkt uit cijfers van de ROVA. Hoogleraar Raymond Gradus noemt die ontwikkeling niet verrassend en plaatst vraagtekens bij de geschiktheid van het systeem voor een stad als Zwolle. De gemeente Zwolle deelt die analyse niet en stelt dat de stijging van het aantal registraties niet automatisch betekent dat er ook meer afval wordt gedumpt.
Aantal geregistreerde afvaldumpingen bijna verdubbeld
Uit cijfers van ROVA blijkt dat na de invoering van Diftar meer afvaldumpingen in de publieke ruimte zijn geregistreerd. In 2022, het jaar voor de introductie van Diftar, registreerde ROVA ruim 10.000 afvaldumpingen. In 2025 is dat opgelopen tot bijna 20.000.
Gemeente ziet geen direct verband met Diftar
Volgens de gemeente Zwolle betekent de stijging van het aantal registraties echter niet automatisch dat er ook meer afval wordt gedumpt. “Het aantal registraties zegt vooral iets over de intensiteit van controleren en opruimen”, laat een woordvoerder weten. De stijging hangt volgens de gemeente onder meer samen met intensievere controles, een verbeterde registratie en de groei van de stad.
Diftar stimuleert afvalscheiding
“Over het algemeen zien we dat inwoners hierna hun afval beter zijn gaan scheiden, er minder restafval wordt aangeboden en meer grondstoffen gescheiden worden ingezameld”, vertelt de woordvoerder over de introductie van de Diftar. Volgens een woordvoerder worden door het verminderen van restafval belangrijke doelstellingen op het gebied van afvalscheiding en hergebruik bereikt. “Ook betekent minder restafval minder afvalverbrandingsbelastingen, waardoor de kosten voor inwoners nauwelijks zijn toegenomen.”
Volgens Verpact, de organisatie die verantwoordelijk is voor het inzamelen en recyclen van verpakkingen, heeft Diftar verschillende voordelen. “Diftar is een wenselijk systeem om te komen tot zoveel mogelijk gescheiden afvalstromen”, laat een woordvoerder van de gemeente weten.
Volgens Verpact worden inwoners gestimuleerd om zo min mogelijk restafval te produceren en hun afval beter te scheiden, doordat zij betalen voor het aanbieden van restafval.
Diftar kan leiden tot ontwijkgedrag
“Neveneffect van Diftar kan wel zijn dat inwoners ontwijkgedrag vertonen en restafval afvoeren via de gratis stromen”, laat de woordvoerder weten. “Vandaar dat we ook aangeven dat handhaving, communicatie en afvalcoaching van belang zijn om dergelijk ontwijkgedrag zoveel mogelijk te voorkomen en de kwaliteit te behouden.”
De gemeente Zwolle erkent ook dat er knelpunten zijn en dat Diftar lastig kan zijn voor inwoners en ondernemers. “Een deel van de inwoners worstelt met het systeem. Uit gesprekken met inwoners blijkt regelmatig dat ze denken met de invoering van Diftar ineens te moeten betalen voor het inzamelen en verwerken van afval, terwijl dit voorheen ook het geval was via de afvalstoffenheffing. Een persoonlijk gesprek met uitleg blijkt vaak te helpen.”
De gemeente erkent ook dat een kleine groep inwoners principieel geen afzonderlijk tarief voor restafval wil betalen. Volgens de gemeente kan dat ertoe leiden dat afval naast containers wordt geplaatst.
Werkt Diftar wel in een stad als Zwolle?
Raymond Gradus is hoogleraar Bestuur en Economie van de publieke en non-profitsector aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Volgens hem is de toename van het aantal geregistreerde afvaldumpingen niet verrassend. “Het verbaast mij niet dat er in Zwolle meer zwerfafval is. In een wijk met veel sociale controle, zoals een villawijk, zie je wat minder zwerfafval, maar in volkswijken zie je dat wel.”
Volgens ROVA vindt 49 procent van de afvaldumpingen plaats in de wijken Diezerpoort en Holtenbroek. Beide wijken kennen relatief veel hoogbouw. Volgens Gradus is de effectiviteit van het Diftar-systeem sterk afhankelijk van de omgeving. In een omgeving met hoogbouw en weinig ruimte resulteert Diftar volgens hem vaak in vervuiling van andere afvalstromen of een toename van afvaldumpingen op straat.
Gemeente: hoogbouw vraagt om maatwerk
“Wij herkennen dat afvalscheiding in hoogbouw specifieke uitdagingen kent. Bijvoorbeeld doordat inwoners minder opslagruimte hebben en vaker gebruikmaken van gezamenlijke voorzieningen. Dat betekent echter niet meteen dat een Diftar-systeem in stedelijke gebieden niet werkt.” Volgens de gemeente Zwolle is maatwerk nodig voor afvalinzameling bij hoogbouw.
Volgens Gradus zijn Holtenbroek en Diezerpoort typische voorbeelden van wijken waar een Diftar-systeem minder goed werkt. “Diftar-systemen kunnen werken, maar niet in grote steden.” Volgens Gradus heeft Arnhem om die reden het Diftar-systeem weer afgeschaft.
Gemeente treedt op tegen vervuiling
De gemeente Zwolle zet in op het bestrijden van ontwijkgedrag. Om afvaldumpingen te voorkomen heeft de gemeente in 2025 onder meer ingezet op ROVA-folders in het Engels en Arabisch, afvalcoaches en de inzet van boa’s. Ook worden sancties ingezet om vervuiling van afvalstromen tegen te gaan.
Van alle afvalstromen is PMD de meest vervuilde afvalstroom in Zwolle. Van het PMD dat in Zwolle in 2025 is ingezameld, was 58,1 procent daadwerkelijk PMD. Om vervuiling van PMD te voorkomen kunnen PMD-containers worden gecontroleerd.
“Blijkt bij die controle dat er vervuiling in de PMD-container zit, dan wordt de container niet geleegd”, laat de woordvoerder weten. “De medewerker laat in dat geval een hangkaart achter met uitleg over welk afval niet in de PMD-container thuishoort. Bij verzamelcontainers kan een huishouden tijdelijk de toegang worden ontzegd tot de PMD-container. Dit gebeurt als herhaaldelijk is vastgesteld dat er vervuiling in een verzamelcontainer zit”, aldus de woordvoerder.
Volgens Gradus is het belangrijk om toe te voegen dat vervuiling van afvalstromen niet altijd voortkomt uit onwil. Volgens de hoogleraar is het scheiden van PMD en restafval te ingewikkeld. “Vermoei mensen daar ook niet te veel mee, zou ik zeggen.”
Bronscheiding of nascheiding?
Gradus heeft ook kritiek op de manier waarop afval wordt gescheiden. In Zwolle is sprake van bronscheiding. Daarbij moeten inwoners hun afval zelf gescheiden aanbieden. Bij nascheiding wordt het afval pas later gescheiden. Volgens de hoogleraar past bronscheiding niet goed bij een stad als Zwolle. “In een grote stad, en Zwolle zou ik daar ook onder willen rekenen, is in mijn ogen nascheiding superieur aan bronscheiding”, stelt Gradus.
De gemeente deelt die analyse niet en houdt vast aan bronscheiding. Volgens Zwolle levert die vorm van afvalscheiden hoogwaardige grondstoffen op en worden inwoners zo actief betrokken bij afvalscheiding. “Vanuit circulariteit, kwaliteit van de grondstoffen en bewustwording bij inwoners heeft bronscheiding daarom onze voorkeur.”
Gradus: Afvalbeleid Zwolle geschikter voor plattelandsgemeenten
“Wat je vaak ziet is dat bronscheiding wordt gecombineerd met Diftar-systemen, waarbij Diftar wordt gebruikt om te drukken op de hoeveelheid restafval. In een grote stad werken die Diftar-systemen minder goed. Je hebt daar vervuiling van andere afvalstromen. Dus PMD, papier en GFT worden bij Diftar meer vervuild en het leidt ook tot vervuiling van de publieke ruimte.” Volgens Gradus is bronscheiding wel een optie bij plattelandsgemeenten. “Daar is veel ruimte om afval te stallen.”
Dat het afvalbeleid van Zwolle vooral geschikt zou zijn voor plattelandsgemeenten weerspreekt de gemeente. “Wij zien dat zowel stedelijke als minder stedelijke gemeenten succesvolle voorbeelden kennen van Diftar en bronscheiding. De vraag is naar onze mening niet of een systeem stedelijk of landelijk is, maar of inwoners voldoende mogelijkheden hebben om afval goed te scheiden en of het systeem aansluit bij de lokale situatie.”
Gradus: Mensen op het verkeerde been gezet
“Ik ben overigens wel een voorstander van het scheiden van papier, GFT, glas en textiel”, vertelt Gradus. “Als je dat door middel van nascheiding zou doen, dan gaat de kwaliteit van de opbrengst naar beneden. Papier kan dan nat worden en dan is het niet meer recyclebaar.”
Volgens de hoogleraar geldt dat niet voor PMD. “Bij PMD is dat niet relevant. PMD is vanwege de verschillende soorten plastic heel moeilijk recyclebaar. Er zijn bepaalde soorten plastic die wel recyclebaar zijn, zoals PET-flessen bijvoorbeeld. Daar zit overigens tegenwoordig statiegeld op, maar in zijn algemeenheid is het heel moeilijk recyclebaar.”
Volgens Gradus worden mensen wel aangezet tot het scheiden van PMD met de belofte dat hun afval hergebruikt kan worden. “Mensen worden op het verkeerde been gezet”, stelt hij. “Mijn voorkeur gaat daarom uit naar het nascheiden van PMD. De gemeente Rotterdam hield tot tien keer zoveel PMD eruit bij nascheiding dan bij bronscheiding.”
Verkeerde doelstellingen
Volgens Gradus worden bij het afvalbeleid de verkeerde doelstellingen gehanteerd. “Ik zou veel meer naar het milieurendement willen kijken dan naar allerlei kwantitatieve doelstellingen.” Daarmee doelt hij op de doelstelling om de hoeveelheid grofafval per huishouden te verminderen. “Ik geloof daar niet in”, zegt Gradus stellig. “Die kwantitatieve doelstellingen hebben allerlei perverse effecten.”
Hoe nu verder met Diftar?
Volgens de gemeente Zwolle wordt het afvalbeleid gemonitord en geëvalueerd. “Daarbij kijken we zowel naar de hoeveelheid restafval en grondstoffen als naar neveneffecten zoals bijplaatsingen, afvaldumpingen en de kwaliteit van de openbare ruimte. Wanneer de monitoring aanleiding geeft om maatregelen aan te passen of aanvullende interventies in te zetten, zal de gemeente dat uiteraard doen. Het uitgangspunt blijft een schoon Zwolle én een verdere vermindering van restafval.”
Volgens Gradus kan de Diftar in Zwolle het beste verdwijnen. “Ik zou geen Diftar doen en minder drukken op kwantitatieve restafvaldoelstellingen.”
