Aantal slachtoffers seksueel geweld in Zwolle sterk gestegen

Het aantal inwoners van Zwolle dat aangeeft slachtoffer te zijn geweest van seksueel geweld is de afgelopen jaren sterk gestegen. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat in 2025 2,8 procent van de Zwollenaren fysiek seksueel geweld heeft ervaren, tegenover 0,7 procent in 2021. Hulpverleners en onderzoekers wijzen op verschillende verklaringen, waaronder een nieuwe zedenwet en een groeiende bereidheid om over seksueel geweld te praten.

Volgens de schattingen van het CBS waren er in 2025 gemiddeld tien slachtoffers van seksueel geweld per dag in Zwolle. Volgens Maarten Bloem, onderzoeker bij het CBS, komt de stijging niet door een toename van aangiften. “Dit gaat om wat we aan mensen vragen. Dat is dus ongeacht of ze dat ook bij de politie hebben gemeld of aangifte hebben gedaan.” 

Je kunt volgens de onderzoeker niet met zekerheid stellen dat er een verviervoudiging is van seksueel geweld in Zwolle. “Daar is de onzekerheidsmarge te groot voor. Wat je wel met zekerheid kan zeggen is dat sinds 2021 het slachtofferschap van seksueel geweld in Zwolle significant is gestegen”, legt de onderzoeker uit. Bloem licht toe dat seksueel geweld meer is dan alleen aanranding en verkrachting. “Iemand die betast wordt is ook een slachtoffer van seksueel geweld.” Volgens Bloem doet het grootste deel van de slachtoffers geen aangifte. 

De politie bevestigt dit beeld. Volgens de politie zijn aangiftes en meldingen niet representatief om een beeld te krijgen van de hoeveelheid seksueel geweld in Zwolle. “Dat iemand slachtoffer is, wil nog niet zeggen dat deze persoon dan ook een melding of een aangifte doet”, laat een woordvoerder weten. Volgens de politie is het daarom voor hen lastig om de cijfers van Zwolle te duiden. Ook bij het Centrum Seksueel Geweld in Zwolle, een centrum dat slachtoffers helpt na seksueel grensoverschrijdend gedrag, zien ze dat meer mensen zich melden. 

Waarom stijgen de cijfers?

Nieuwe zedenwet
Volgens het Centrum Seksueel Geweld Zwolle zijn er verschillende maatschappelijke ontwikkelingen die de stijgende cijfers kunnen verklaren. “In 2024 is er een nieuwe zedenwet in het leven geroepen die meer vormen van seksueel geweld strafbaar maakt, waaronder ook online vormen. Maar er is ook een focus verlegd van het bewijzen van dwang, naar het ontbreken van vrijwillige instemming. Seks is strafbaar als het niet vrijwillig is, ook zonder fysiek geweld”, vertelt Danielle de Grave, coördinator bij Centrum Seksueel Geweld Zwolle. “Dat doet iets met de meldingsbereidheid en het taboe wat er heerst op dit onderwerp. Slachtoffers voelen meer erkenning en hierdoor voelen zij meer veiligheid om erover te praten”, legt de coördinator uit.

Consent
Jolanda Bergsma is casemanager bij het Centrum Seksueel Geweld Zwolle; zij begeleidt slachtoffers van seksueel geweld. Zij vertelt dat het toevoegen van consent ook een belangrijk onderdeel is van de nieuwe zedenwet. “Door de nieuwe zedenwet is daar specifiek aandacht voor en is er een uitbreiding van wat strafbaar gesteld kan worden.” Volgens Bergsma draagt de nieuwe zedenwet bij aan meer bewustwording.

 “We hebben in de samenleving meer geleerd over de ingewikkelde dynamiek bij seksueel geweld”, vertelt De Grave “Waardoor je ziet dat het taboe langzaam afbrokkelt.” 

Veiligheid in Zwolle
Volgens Bergsma zijn er steeds meer mensen die hulp zoeken en naar het Centrum Seksueel Geweld Zwolle bellen. Volgens De Grave hoeven stijgende cijfers niet te betekenen dat Zwolle onveiliger is geworden. “Je kunt stellen dat we er gelukkig meer met elkaar over beginnen te praten en dat die meldingsbereidheid hierdoor toeneemt. We zien mede daardoor ieder jaar opnieuw een enorme toename in het aantal mensen dat contact zoekt met CSG Zwolle”, legt De Grave uit. “Wij zijn 30% gegroeid in 2025 ten opzichte van 2024. We zien dat als een positieve ontwikkeling”, licht ze toe. 

 “Eén op de twee vrouwen en één op de vijf mannen maakt seksueel grensoverschrijdend gedrag mee”, vertelt De Grave. “Als je dat terugrekent naar aantallen dan weet je ook dat wij met z’n allen nog maar het topje van de ijsberg zien.”

Waarom zien we slechts het topje van de ijsberg?

Dader is meestal een bekende
Volgens De Grave is de dynamiek bij seksueel geweld erg ingewikkeld. “We weten uit onderzoeken dat de meeste slachtoffers het heel erg lang geheim houden vanuit een hele ingewikkelde dynamiek van schuld, schaamte en angstgevoelens.” 

De context waarin het seksueel geweld plaatsvindt speelt hierbij vaak een belangrijke rol legt De Grave uit. “Vaak hebben het slachtoffer en de dader een afhankelijkheidsrelatie, zoals een familielid of een goede bekende. Iemand bij wie het slachtoffer zich vertrouwd voelt.” Volgens De Grave is 85% van de plegers een bekende van het slachtoffer. “Daarnaast schamen slachtoffers zich, of ze zijn bang voor de gevolgen als het naar buiten komt.” 

Beeld van dader en slachtoffer klopt niet
Volgens het CSG Zwolle klopt het beeld niet dat er alleen vrouwelijke slachtoffers zijn. De Grave en Bergsma vertellen dat veel mannelijke slachtoffers een extra drempel ervaren. “Ga dan maar eens aankloppen en vertellen dat je dit hebt meegemaakt”, zegt De Grave. “Dat is een dubbele drempel voor slachtoffers.” Seksueel geweld is volgens het Centrum Seksueel Geweld Zwolle iets wat iedereen kan overkomen: “Daar is geen leeftijd, gender of achtergrond aan verbonden”.

Waarom houden slachtoffers dit vaak zo lang geheim? 

Schuldgevoelens
Bevriezen is een overlevingsmechanisme waar veel slachtoffers van seksueel geweld mee te maken krijgen. De Grave: “Het is een normale natuurlijke reactie van je lichaam om te bevriezen. We weten dat minimaal 70% van de slachtoffers volledig bevriest.” Bergsma vult aan: “Het bevriezen en het laten gebeuren geeft mensen achteraf het gevoel dat het hun eigen schuld is, terwijl het dus een hele normale overlevingsreactie is.” Volgens Bergsma komt dit omdat veel mensen de verwachting hebben dat zij zich zouden verweren. 

Victim-blaming
Naast schuldgevoelens die slachtoffers vaak ervaren, speelt de omgeving ook een grote rol. “Driekwart van de slachtoffers krijgt te maken met victim-blaming. We weten dat dat nog schadelijker is dan de gebeurtenis zelf.” 

Waarom omstanders toch zo vaak aan victim-blaming doen heeft volgens De Grave te maken met ons wereldbeeld. “Dit komt vanuit een hele ongemakkelijke realiteit. Het besef dat seksueel geweld voorkomt en iedereen kan overkomen, ondanks je achtergrond of leeftijd, is een ongemakkelijke realiteit. We gaan daarom op zoek naar onredelijke verklaringen voor heftige gebeurtenissen. We zijn geneigd kritische vragen te stellen aan een slachtoffer om maar de schuld bij het slachtoffer te zoeken. Want als het de schuld is van het slachtoffer, kan het mij niet overkomen”, verklaart De Grave.

De Grave somt vragen op waar slachtoffers vaak mee te maken krijgen: “Waarom heb je die kleren aangedaan? Waarom heb je alcohol gedronken? Waarom ben je bij diegene in de auto gestapt? Waarom ging je op date?” De Grave benadrukt dat wat vooraf gaat aan seksueel geweld niet uitmaakt. “Het is natuurlijk nooit oké als iemand jou iets aandoet op seksueel gebied wat je niet wilt.”

Zwijgen
“Al die ingewikkelde gevoelens van schuld, schaamte, angst en verwarring maken dat slachtoffers dat jarenlang geheim houden”, legt De Grave uit. “We weten uit onderzoek dat kinderen die seksueel misbruik meemaken gemiddeld 13 jaar lang rondlopen met het geheim”, vertelt De Grave. “Het is dus niet zo gek dat ze jaren later pas bij ons op de lijn komen en de moed vinden om dit open te breken”, licht ze toe.

Gevolgen voor slachtoffer

Gevoel van veiligheid valt weg
Volgens De Grave kun je bij seksueel geweld verschillende vormen van geweld niet met elkaar vergelijken. “Je kunt niet zeggen dit is erg of minder erg. Het overschrijden van de grens is het probleem.” Bergsma vertelt: “Bij veel slachtoffers van seksueel misbruik gaat het over het veiligheidsgevoel. Je voelt je niet meer veilig. Je bent niet meer veilig op een plek waar je dacht veilig te zijn. Dat kan binnen een gezin zijn. Dat kan binnen een familie zijn. Dat kan bij een hulpverlener zijn. Ook op straat kan dat veiligheidsgevoel worden aangetast.”

Het aantasten van het veiligheidsgevoel is iets wat Bergsma veel ziet in haar werk als casemanager. “Dat is een rode draad die we bij alle slachtoffers zien. We krijgen weleens terug van slachtoffers dat het ongewenst aanraken niet het moeilijkste is, maar het wegvallen van dat veiligheidsgevoel.”

Online geweld
Volgens Bergsma is het belangrijk om te benoemen dat er naast fysiek seksueel geweld ook online seksueel geweld speelt. Volgens Bergsma heeft de maatschappij niet door hoe groot de impact is van online seksueel geweld: “De impact kan net zo groot zijn als bij fysiek seksueel geweld. Dat is iets wat we met zijn allen nog niet goed genoeg zien. De gevolgen van online seksueel geweld zijn hetzelfde, maar omdat we er minder mee bekend zijn lijkt het alsof mensen er wat makkelijker overheen stappen.”

Hulp
De Grave benadrukt dat er altijd hulp mogelijk is voor slachtoffers die hiernaar op zoek zijn. Ook voor slachtoffers die het jarenlang geheim hebben gehouden. “We hebben gelukkig veel fijne voorbeelden van mensen waarbij het misbruik niet meer het dagelijks leven belemmert.” “Als je je geheim hebt kunnen delen, dan is er al hoop dat je verlichting hebt omdat je niet meer met een geheim rondloopt”, vult Bergsma aan.

Oplossing

“Het is een illusie om te denken dat seksueel grensoverschrijdend gedrag in de toekomst niet meer zal voorkomen”, vertelt De Grave. “Maar ik hoop dat er een doorbraak zit in ons allen. Dat we er met z’n allen over durven praten en weten hoe we moeten reageren als iemand een onthulling doet.”

Bergsma vult daarbij aan dat de manier waarop gesprekken over dit onderwerp worden gevoerd ook beter kan: “Het gebeurt altijd in die waarschuwende termen”, vertelt Bergsma. “Je zou willen dat we dat eruit halen en in plaats daarvan de dialoog met elkaar aangaan over hoe we met elkaar omgaan, ook op seksueel gebied. Gender moet daarbij niet bepalend zijn.” 

Heb jij zelf behoefte om te praten over jouw ervaring met seksueel grensoverschrijdend gedrag? Je kunt terecht bij het Centrum Seksueel Geweld via 0800-01 88 of de chat.