Feestelijke viering van 50 jaar COC Zwolle ondanks heftig incident

Terwijl deelnemers herinneringen ophalen aan vijftig jaar COC Zwolle en stil staan bij een geschiedenis met geheime bijeenkomsten en uitbundige feesten: wordt de feestelijke stadswandeling van COC Zwolle plots ruw verstoord door een geweldsincident. Dat moment onderstreept waarom de organisatie, die haar jubileum viert, nog altijd onmisbaar is.

Stadswandeling ter ere van 50 jaar COC
COC Zwolle organiseerde 18 april in samenwerking met Zwolse theaters een stadswandeling ter ere van het 50-jarig bestaan van COC Zwolle. De stadswandeling voert lang belangrijke historische plekken voor lhbti’ers. De feestelijke wandeling van het COC is interactief. Mensen stellen vragen en halen herinneringen op. Meerdere deelnemers kunnen nog de begindagen van het COC in Zwolle herinneren. De deelnemers aan de wandeling worden rondgeleid door Henk Jan ter Horst en Carlo Duinkerken. Zij weten alles van de oprichting van het COC Zwolle.

Henk Jan ter Horst is 78 jaar. Samen met zijn man Carlo Duinkerken, die twee jaar jonger is, waren zij betrokken bij de oprichting van COC Zwolle. COC Zwolle begon eerst onder de vleugels van COC Deventer maar werd door het toenemende succes al snel zelfstandig.

Met een regenboogvlag in zijn hand neemt Duinkerken de deelnemers aan de stadswandeling op sleeptouw. Eén van de eerste plekken waar de groep tot stilstand komt is aan de gracht. Hier vertellen Ter Horst en Duinkerken over de eerste jaren na de oprichting.

Begintijd COC
Het COC Zwolle groeide na de oprichting 1976 gestaag door. “In de jaren 80 en 90 was Zwolle de grootste afdeling van Nederland”, vertelt Ter Horst vol trots. Het COC Zwolle was tussen 1978 en 1986 gevestigd aan de Thorbeckegracht in cultureel Centrum Salvador. 

Ter Horst en Duinkerken vertellen tijdens de wandeling over de begintijd bij Salvador. “Bij de eerste bijeenkomst hadden we de luiken dicht gedaan, maar na een half uur zeiden mensen: kunnen die luiken niet open”, vertelt Ter Horst. “We hebben de luiken daarna nooit meer dicht gedaan”, vult Duinkerken aan. Dat de lhbti-gemeenschap in Zwolle zichtbaar durfde te zijn was in die tijd niet vanzelfsprekend. “In die tijd liepen de meeste mensen eerst 10 keer voorbij voor ze naar binnen durfden bij een lgbt gelegenheid”, vertelt Duinkerken. 

Geheime gay avonden
Dat het voor veel lhbt’ers lang niet makkelijk was om naar buiten te treden. Is te zien als de groep voor de Peperbus staat. “In de jaren 70 gaf Pater Bos toestemming om eens in de 14 dagen hier samen te komen.” De bijeenkomsten voor homo’s vonden destijds in het geheim plaats. De bijeenkomsten werden georganiseerd onder de naam Damclub. Voor de kerk halen enkele mensen die de ‘dam-avonden’ hebben meegemaakt herinneringen op. “Ik kan mij nog herinneren dat er een keer misdienaars binnenkwamen en dat ze toen heel verbaasd waren dat ze nergens dam-stenen konden vinden”, vertelt een deelnemer van de stadswandeling. 

Verhuizing naar Oranjeschool
Vlak bij het Rodetorenplein komt de groep tot stilstand om te kijken naar het Maagjesbolwerk. Op deze plek stond ooit de Oranjeschool. Na het vertrek uit Salvador kreeg het COC hier in 1986 drie lokalen tot de beschikking. Dat het COC daarvan gebruik kon maken was niet vanzelfsprekend. Ook een groep voor Surinaamse moslims had een ruimte in deze school. Zij weigerde dit te delen met het COC en hebben destijds de school bezet om een vertrek van het COC af te dwingen. De gemeente Zwolle is nooit ingegaan op de eisen van de groep en COC Zwolle kon blijven.

Volgens Duinkerken was de tijd bij de Oranjeschool één van de mooiste periodes voor COC Zwolle. Duinkerken vertelt dat bij de Oranjeschool ook een vrouwengroep Viva la diva zat. Zij organiseerden vier keer per jaar feesten alleen voor vrouwen. “Mensen uit het hele land kwamen daar op af.”

De Oranjeschool is niet de enige plek waar lhbti-feesten plaatsvonden. Ook Van der Velde, de bekende boekenkerk, was vroeger het decor voor grote lhbti-disco feesten. “Je kon toen nog met de auto tot voor de kerk komen. Er kwamen taxi’s vanuit het hele land naar deze feesten. De hele kerk stond vol met mensen”, vertellen Duinkerken en Ter Horst. “Ik wist niet dat Zwolle zo een wilde stad is geweest”, merkt een deelnemer van de wandeling op.

Tagrijn
Tijdens de wandeling wordt veelvuldig stilgestaan bij lhbti-vriendelijke horecagelegenheden. Eén van die plekken is het café De Tagrijn. Ter Horst stond in de jaren 70 achter de bar bij De Tagrijn. Hij vertelt over een incident dat plaatsvond in 1977: “Toen begonnen twee mannen elkaar te zoenen. Er was een man die daar een enorm misbaar zat te maken”, vertelt Ter Horst. De man in kwestie is destijds door de eigenaar uit het café gezet. “Hij zei: in mijn zaak mogen mannen met elkaar zoenen”. Duinkerken en Ter Horst benadrukken dat het bijzonder was dat een horecagelegenheid in 1977 het recht om jezelf te kunnen zijn zo openlijk verdedigde.

Agressie
Niet veel later werd op pijnlijke wijze duidelijk dat dit soort incidenten niet alleen in de jaren 70 plaatsvonden. Terwijl de groep voor de Peperbus staat en herinneringen worden opgehaald aan de ‘dam-avonden’ rent er plotseling een agressieve man op Duinkerken af. De man valt Duinkerken aan en probeert de regenboogvlag uit de handen van Duinkerken te trekken. Voordat de agressieve man de 76-jarige Duinkerken wat aan kan doen trekken omstanders de man van Duinkerken af. Wat volgt is een heftige scheldpartij waarbij ook de agressieve man ook meerdere bedreigingen uit. Duinkerken laat zich niet intimideren en blijft zijn vlag trots omhoog houden. 

Kamperstraat
Nadat de groep is bijgekomen van de schrik wordt de wandeling voortgezet richting de Kamperstraat.Van 1998 tot 2015 had het COC Zwolle hier een pand. De locatie aan de Kamperstraat was een dansschool. Op deze locatie werden regelmatig dansavonden georganiseerd waarbij de rijen tot de hoek van de straat reikten. Op deze plek hebben volgens Duinkerken en Ter Horst veel bijzondere gebeurtenissen plaatsgevonden. “In 2006  vond de landelijke viering van roze zaterdag in Zwolle plaats waarbij de burgermeester hier op het balkon stond terwijl er een stoet door de Kamperstraat voorbij trok”, vertellen Duinkerken en Ter Horst.

Volgens Ter Horst zijn er ook mensen buiten de lhbti-gemeenschap die het een fijne plek vonden om uit te gaan. Hij deelt een anekdote van twee vrouwen die onlangs sprak op een feestje: “Daar heb ik zo lekker gedanst. Je kon daar lekker dansen zonder lastig gevallen te worden.” 

Ook Thijs Harmens noemt de locatie aan de Kamperstraat een bijzondere plek. Hij is met zijn 34 jaar jonger niet één van de mensen die de begintijd van het COC Zwolle niet heeft meegemaakt, net als andere jongere deelnemers staat hij geïnteresseerd te kijken terwijl de oudere generatie herinneringen ophaalt. De locatie aan de Kamperstraat is voor hem een bekend gebied. “Ik ben er zelf ook weleens geweest.” De andere locatie kent Harmens niet uit eigen ervaring. De wandeling is voor Harmens vooral een moment om de geschiedenis van COC Zwolle nog beter te leren kennen. “Het is erg interessant. Een paar jaar geleden was er ook al een wandeling, maar het is erg leuk om die geschiedenis te horen met alle ervaringen.

Huidige situatie COC
De situatie voor het COC is in de afgelopen jaren flink veranderd. “We hebben geen eigen ruimte meer.” Vertelt Ter Horst. Teruglopende bezoekersaantallen maakten het behouden van een eigen locatie voor het COC. Volgens Ter Horst wist de nieuwe generatie de weg naar het COC niet meer te vinden. “Via internet is het ook makkelijker om af te spreken.” Bij de oudere generatie was ook een afname te merken. Volgens Ter Horst heeft dat een andere oorzaak: “Mensen van onze leeftijd gaan dood of gaan niet meer uit”, vertelt de 78 jarige. Momenteel moet COC Zwolle voor hun activiteiten ruimtes huren. 

Inzet van vrijwilligers
Volgens Ter Horst is het COC Zwolle niet alleen een ontmoetingsplek voor lhbti’s maar ook een groep die bijdraagt aan de zichtbaarheid van lhbti’s. Ter Horst en zijn man hebben in de 50 jaar COC zich veelvuldig ingezet voor die zichtbaarheid door interviews te geven, artikelen te schrijven en voorlichtingen te geven. Voor hun vrijwilligerswerk zijn zij 5 jaar terug ook onderscheiden met een lintje. “Er waren ontzettend veel vrienden en familie bij de Enk.” Vertelt Ter Horst over hun lintje. De burgemeester vond het ook heel bijzonder. Hij zei dat hij heel trots is dat in zijn stad mensen vanuit de lhbti-gemeenschap een lintje krijgen. Dat gebeurt zelden.”

COC nog altijd relevant
Volgens Harmens, is het COC Zwolle nog altijd een hele belangrijke organisatie. “Ik ben blij dat het COC er is en bijdraagt aan de zichtbaarheid.” Harmsen refereert hierbij aan het incident bij de peperbus. Hij heeft naar eigen zeggen nog niet eerder zo’n heftig incident meegemaakt. “Dit laat zien hoe belangrijk het is dat het COC er is.”

Volgens Harmens is COC Zwolle ook een organisatie die voorziet in de behoefte om elkaar te ontmoeten. Daarnaast prijst hij het netwerk van COC dat zij ook inzetten voor voorlichting. “COC Zwolle is landelijk een bekende organisatie. Zwolle heeft een bijzondere status opgebouwd in het 50 jarig bestaan.”